Bazen bir ölçek geliştirdiğimizde ya da bir yapıyı test ettiğimizde, sadece tek tek boyutlar (örneğin “kaygı” ve “öz yeterlik”) değil, bu boyutların da kapsandığı daha genel bir yapı (örneğin “duygusal tepki”) olduğunu düşünürüz. İşte bu gibi durumlarda ikinci düzey faktör analizine ihtiyaç duyarız. Aşağıdaki görselde, bu analizin mantığını hem kavramsal olarak hem de örnekleyerek anlatmaya çalıştım. Bu analiz türü, özellikle kuramsal modellerinizin bir üst düzey yapı içerdiği durumlarda oldukça işlevseldir.
Yapısal eşitlik modellemesinde ikinci düzey faktörler, kavramların daha üst düzey açıklayıcı yapılarla modellenmesine olanak tanır. Ancak burada önemli olan şey şu: Her model ikinci düzey gerektirmez. Kuramsal bir gerekçe, ölçülen değişkenlerin yeterliliği ve veriyle kurulan anlamlı ilişki temel alınmalıdır. İyi bir analiz sadece teknik olarak doğru değil, kuramsal olarak da anlamlı olmalıdır. Unutma, veriden önce kuram gelir 🙂 Aşağıdaki videoda doğrulayıcı faktör analizini nasıl yorumlamak gerektiğini açıkladım. İzlemek isteyebilirsin. Sevgiler.
Doç. Dr. Fatma Betül KURNAZ