Yapısal Eşitlik Modeli: Model 1b (Gözlenen değişkenlerle)

Farklı modellerin nasıl kontrol edileceğini öğrenmeye devam ediyoruz :)) Bu örnekteki analiz için düzenleyici regresyon analizi demek daha uygun olur.

Araştırmalarımızda bir değişkenin açıklayıcılığının başka bir değişkenin düzeyine göre değişip değişmediğini anlamak istediğimizde moderatör analizlere başvuruyoruz. Özellikle uygulamalı sosyal bilimlerde bu tür sorular oldukça sık karşımıza çıkıyor: “Bir müdahalenin etkisi, kişinin cinsiyetine göre farklılaşıyor mu?”, “Bir öğretim yönteminin başarıya etkisi, öğrencinin motivasyon düzeyine bağlı mı?” gibi. Bu yazıda sizlerle Andrew Hayes’in çok bilinen PROCESS makro modellerinden biri olan Model 1b’ye dayalı, iki kategorili (dichotomous) bir düzenleyici değişken (moderatör) içeren temel bir moderasyon modelinin Mplus ile nasıl kurulabileceğini paylaşmak istiyorum. Yazıyı tamamladıktan sonra aşağıya uygulamalı bir örneğini gerçekleitirdiğim bir video da ekleyeceğim.

Andrew Hayes, özellikle davranış bilimleri ve psikolojide nedensel modellerin sınanması konusunda oldukça etkili çalışmalar yaptı. PROCESS makrosu sayesinde, araştırmacılara SPSS ya da SAS gibi programlarda kolayca aracılık (mediation), moderasyon (moderation) ve bu ikisinin birleşimi olan düzenlenmiş aracılık (moderated mediation) modellerini test etme imkânı sağladı. Ancak, bu modelleri daha esnek biçimde uygulamak isteyenler için Mplus çok güçlü bir seçenek sunuyor.

Model 1b’de Ne Var?

Bu modelde bir yordayıcı (X), bir moderatör (W) ve bir sonuç değişkeni (Y) var. Yani araştırmamızda şu soruyu soruyoruz: “X’in Y üzerindeki açıklayıcılığı, W’ye (örneğin bir grup değişkenine) göre değişiyor mu?”

Burada önemli olan şu:

• X değişkeni sürekli ya da ikili olabilir.

• W değişkeni mutlaka ikili (örneğin 0 = erkek, 1 = kadın gibi).

• Y sürekli bir değişken olmalı ve klasik doğrusal regresyon varsayımlarını sağlamalı.

Şunu eklemeliyim: Bu modelde aracılık (mediation) yok, sadece moderasyon var.

Mplus ile Modeli Kurarken Nelere Dikkat Etmeliyiz?

Mplus kodlamasında değişkenlerin türleri, veri setinin tanımı ve etkileşim terimlerinin (X*W gibi) açıkça belirtilmesi gerekiyor. Ayrıca bu modelde özellikle etkileşim teriminin anlamlılığına bakarak değişkenin düzenleyici bir rolü (moderasyon) olup olmadığına karar veriyoruz. Model 1b bu açıdan oldukça yalın ama araştırmalar için güçlü bir başlangıç modeli.

Bu blogda bu modelin Mplus kodunu da paylaşacağım. Kodu sadece paylaşmakla kalmayıp, her satırını bir videoda açıklayarak neyi neden yaptığımızı açıklayacağım. Çünkü benim amacım sadece bir model kurmak değil, bu modelin ardındaki düşünce yapısını da anlaşılır kılmak.

Eğer siz de moderasyon analizine Mplus üzerinden adım atmak istiyorsanız, bu seri tam size göre olacak. Andrew Hayes’in kuramsal çerçevesiyle, Mplus’ın teknik gücünü buluşturarak ilerleyeceğiz. Diğer modeller için Blog’daki diğer yazıları incelemenizi öneririm. Belki bir sayfada tüm modelleri bir arada içeren ve istediğimizde tıklayarak ilerleyebileceğimiz bir liste oluşturmaya başlamak iyi bir fikir olabilir. O halde bunu da yapalım :))

Ee o zaman model diyagramını paylaşarak başlayalım.

Vee model üzerinde istatistiksel gösterimini de paylaşayım.

Model Eşitliği:

Y = b0 + b1X + b2W + b3XW

MPlus kodunu aşağıda verdim. Kırmızı renkle boyamış olduğum kısımları kendi veri setinize göre düzenleyerek kullanmanız gerekmekte. Eğer bunu unutursanız yazılım size hata verir.

Mplus Kodu:

TITLE: örnek analiz
DATA: FILE IS model1b.dat;
VARIABLE: NAMES ARE X W Y;
USEVARIABLES = X W Y XW;
DEFINE:
XW = X*W;

ANALYSIS:
TYPE = GENERAL;
ESTIMATOR = ML;
BOOTSTRAP = 5000;

MODEL:
[Y] (b0);
Y ON X (b1);
Y ON W (b2);
Y ON XW (b3);
MODEL CONSTRAINT:
NEW(LOW_W HIGH_W SIMP_LO SIMP_HI);
LOW_W = 0;
HIGH_W = 1;
SIMP_LO = b1 + b3*LOW_W;
SIMP_HI = b1 + b3*HIGH_W;
PLOT(LOMOD HIMOD);
LOOP(XVAL,116,217,10);
LOMOD = (b0 + b2*LOW_W) + (b1 + b3*LOW_W)*XVAL;
HIMOD = (b0 + b2*HIGH_W) + (b1 + b3*HIGH_W)*XVAL;
PLOT:
TYPE = plot2;

OUTPUT:
STAND CINT(bcbootstrap);

Kaynak:

Stride, C.B., Gardner, S., Catley, N. & Thomas, F.(2015). Mplus code for the mediation, moderation, and moderated mediation model templates from Andrew Hayes’ PROCESS analysis examples

Videoyu tamamladığımda buraya videoyu da ekleyeceğim 🙂 Sevgiler.