Yapısal eşitlik modellemesi (YEM) yalnızca değişkenler arası doğrudan ilişkileri değil, bu ilişkilerin zaman içinde nasıl değiştiğini, başka bir değişken aracılığıyla mı gerçekleştiğini ya da hangi durumlarda etkisinin arttığını/azaldığını da modellemenizi sağlar. Bu üç kavram — boylamsal ölçümler, aracı analizler ve moderatör etkiler — YEM’in analiz gücünü artıran temel yapı taşlarıdır. Aşağıdaki görselde bu üç kavramı sadeleştirerek anlattım. Hangi kavram hangi soruyu yanıtlar, birlikte bakalım.
Bir ilişkinin varlığını bulmak önemli, ama bu ilişkinin nasıl, neden ve ne zaman ortaya çıktığını anlamak çok daha anlamlıdır. İşte bu yüzden aracılık ve moderasyon analizleri, araştırmaların yalnızca sonuç kısmını değil, dinamiğini de ortaya koyar. Unutma, güçlü modeller yalnızca veriye değil; soruya, kurama ve bağlama da duyarlıdır. YEM’de etkileri sadece ölçme değil, yorumlama sorumluluğumuz da var 🙂 Aşağıdaki videoda yapısal eşitlik modellemesine kısaca giriş yaptık, videoyu izlemeyi unutma 🙂 Sevgiler.
Doç. Dr. Fatma Betül KURNAZ