Veri analizi sürecinde en kritik aşamalardan biri veri düzenlemedir. Analizlerin güvenilir ve geçerli olabilmesi için, verilerin doğru ve tutarlı bir şekilde hazırlanması gerekir. SPSS programı bu konuda araştırmacılara güçlü araçlar sunar. Ancak hangi işlemin hangi sırayla yapılacağı çoğu zaman kafa karıştırıcı olabilir. Bu yazıda SPSS üzerinde veri düzenleme sürecini adım adım ele alacağız.
- Yapılması gereken ilk işlem değişkenlerin isimlerinin, ölçme düzeylerinin (Nominal, Ordinal, Scale), veri türlerinin (string, numeric, vb.) ve değerlerin etiketlerinin düzenlenmesidir.
- Özellikle psikometrik ölçeklerde bazı maddeler ters yönde puanlanır. Bu maddeler düzeltilmezse ölçekten elde edilen toplam puanlar gerçeği yansıtmaz. Bu nedenle ikinci yapacağımız işlem ters maddelere verilen yanıtların ölçeğin yapısına uygun olarak yeniden düzenlenmesidir.
- Ham veriler genellikle boş hücreler ya da eksik değerler içerir. Analizlerin hatalı çıkmaması için bu değerleri incelemek önemlidir. İlk olarak ne kadar eksik veri olduğunu ve bunun oranını belirleyin. Ardından eksik veriyle baş etmede hangi yöntemleri kullanacağınıza gerekçeleriyle karar verin. Videoda ben en basit yöntemi örneklendirdim. Eksik verilerle baş etmede silme, ortalama ya da medyan atama, regresyondan yararlanma gibi çeşitli yöntemler kullanılabilmekte. Belki ilerleyen zamanlarda eksik veriyle baş etmede kullanılan yöntemlerle ilgili detaylı bir video oluştururum. Takipte kalın 🙂
- Bundan sonraki işimiz alt testlerimiz ya da alt boyutlarımız varsa kullandığımız ölçekte, bunlarla ilgili toplam puanların hesaplanmasıdır.
- Frekansları inceleyerek veri girişinde hata olup olmadığı da mutlaka kontrol edilmelidir. Belki bunu ilk olarak da gerçekleştirebilirsiniz.
- Son olarak aykırı değerlerle ilgili incelemelerimizi de yaparak, verilerimizi analize hazır hale getirebiliriz.
Unutmayın bu işlem oldukça önemli, bu aşamayı atlamak sonuçların önemli ölçüde hatalar içermesine neden olabilir. SPSS’te veri düzenleme süreci, araştırmanın en temel aşamalarından biridir. Veriyi doğru şekilde hazırlamadan yapılan her analiz, yanlış yorumlara yol açabilir. Bu nedenle araştırmacılar, eksik verilerin yönetiminden ters maddelerin düzenlenmesine, aykırı değerlerin kontrolünden toplam puanların hesaplanmasına kadar tüm aşamaları dikkatle yürütmelidir. Sevgiler.
Doç. Dr. Fatma Betül KURNAZ